GTİP'in ilk 6 hanesi uluslararası HS kodudur; hedef ülkenin vergisi ve kuralları bu haneler üzerinden okunur. E-ihracatta yanlış kod, varış gümrüğünde yanlış vergi, gecikme veya iade demektir. Kod sorumluluğu kargo firmasında değil satıcıdadır.
GTİP ile HS kodu aynı şey mi?
Kısmen. HS (Harmonized System), Dünya Gümrük Örgütü'nün 6 haneli uluslararası ürün kodlamasıdır ve dünyanın hemen her gümrüğü ilk 6 hanede aynı dili konuşur. GTİP, Türkiye'nin 12 haneli sürümüdür: ilk 6 hane HS ile aynıdır, sonraki haneler AB Kombine Nomanklatürü ve ulusal açılımlardır.
Pratik sonucu şu: Türkiye'den çıkışta 12 haneli GTİP beyan edersiniz; hedef ülke ise kendi tarifesini ilk 6 hane üzerinden okur ve kalan haneleri kendi sistemine göre tamamlar.
Yanlış kodun e-ihracattaki bedeli
Klasik ihracatta yanlış GTİP cezayı Türkiye tarafında doğurur. E-ihracatta fatura ikinci kez, varış gümrüğünde kesilir:
- Hedef ülkede yanlış vergi oranı uygulanır; DDP satıyorsanız fark sizin marjınızdan çıkar.
- Kod ile ürün açıklaması uyuşmazsa gönderi varış gümrüğünde beklemeye alınır; e-ticaret alıcısı günler süren gecikmeyi iptalle cevaplar.
- Bazı kodlar hedef ülkede izne veya ek belgeye tabidir; yanlış kod, ürünü yanlışlıkla bu listelere sokabilir ya da gerçek bir yükümlülüğü görünmez kılar.
ETGB ile çıkan tekil gönderiler için de kod gerekir; basitleştirilmiş rejim, kod sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.
Kodu kim belirler?
Satıcı. Kargo operatörleri gönderi kabulünde çoğu zaman genel bir kategori kodu yazar; bu kod hedef gümrükte ürünle eşleşmediğinde sorumluluk operatöre değil size döner. Kataloğunuzdaki her ürün için kodu bir kez doğru belirleyip sipariş akışına bağlamak, her gönderide yeniden karar vermekten hem hızlı hem güvenlidir.
Doğru kodu nasıl bulursunuz?
Kod, ürünün ne olduğuna göre belirlenir: malzemesi, işlevi, işlenmişlik derecesi. İki pratik başlangıç noktası:
- GTİP Rehberi: Türk Gümrük Tarife Cetveli'nin fasıl ve pozisyon dizini; ürün grubunuzun hangi pozisyonda durduğunu görürsünüz.
- Tarife Rehberi: pozisyon koduyla gümrük vergisi, KDV ve önlem özetini üyeliksiz sorgulayabilirsiniz.
Kararsız kaldığınız ürünlerde (setler, çok fonksiyonlu ürünler, tekstilde elyaf karışımları) nihai kodu gümrük müşavirinizle teyit edin; bu kategoriler klasik ihracatta da en çok ihtilaf çıkan alanlardır.
Sık yapılan hatalar
- Kataloğun tamamına tek "genel" kod yazmak
- Set halinde satılan ürünü aksesuara göre kodlamak (kod, sete karakterini veren ana üründen gider)
- Ürün açıklamasını İngilizce faturada kodla çelişecek şekilde yazmak (örn. kod pamuklu tişört, açıklama "polyester t-shirt")
- Hedef ülkenin ek hanelerini hiç kontrol etmemek (AB ve ABD'de aynı 6 hane farklı ulusal açılımlara iner)
Sıkça Sorulan Sorular
Aynı ürün için her ülkede aynı kod mu geçerli?
İlk 6 hane evet; sonrası ülkeye göre değişir. Hedef pazarın tarifesinde ürünün ulusal açılımını ayrıca kontrol etmek gerekir.
Kargo firmasının yazdığı koda güvenebilir miyim?
Kontrol etmeden hayır. Operatör beyanı sizin adınıza yapar; kodun doğruluğu sizin sorumluluğunuzdadır.
Kod hedef gümrükte sorgulanırsa ne olur?
Gümrük idaresi açıklama, görsel veya ek belge isteyebilir; uyuşmazlıkta vergi farkı tahsil edilir ve gönderi bekletilir. Doğru kod ve tutarlı fatura açıklaması bu riski büyük ölçüde azaltır.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; GTİP tespiti ürün özelinde değerlendirme gerektirir. Beyan öncesinde nihai kodu gümrük müşavirinizle teyit edin.